Phd Degree / Doktora
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/11147/2869
Browse
3 results
Search Results
Doctoral Thesis Somut Mimari Miras Verilerinin Derin Öğrenme Tabanlı Görsel Analizi: Osmanlı Vernaküler Konutlarının Cephe Görselleri Üzerinden Sınıflandırılması(2025) Yönder, Veli Mustafa; Doğan, Fehmi; Çavka, Hasan BurakBu çalışma, somut kültürel miras verilerinin görsel analizinde önceden eğitilmiş derin öğrenme modellerinin ve verinin rolünü ve etkinliğini Osmanlı vernaküler konutlarının cephe görselleri aracılığıyla araştırmaktadır. Mimari miras verileri doğası gereği çok katmanlı ve çok boyutludur ve güncel literatür, hesaplamalı yöntemlerle (örn. parametrik modelleme, biçim grameri ve mekân dizimi) ve dijital çerçevelerle (örn. tarihi yapı bilgi modellemesi ve tarihi coğrafi bilgi sistemleri) artan ilişkisini ortaya koymuştur. Bu kapsamda, derin öğrenme temelli yaklaşımlar, karmaşık mimari veri kümelerini analiz etmek için yeni fırsatlar sunmaktadır. Anadolu ve Balkanlar'daki geleneksel evlerin cephe fotoğraflarından derlenen bir veri seti oluşturulmuştur. Model performansının veri kalitesine olan hassasiyeti nedeniyle, çoklu iş akışı diyagramları ve veri toplama protokolü geliştirilmiştir. Veri kümesi eğitim (%70), doğrulama (%20) ve test (%10) alt kümelerine ayrılmış ve sınırlı büyüklüğü nedeniyle çeşitli teknikler (örn. Mixup) kullanılarak artırılmıştır. Konvolüsyonel sinir ağı tabanlı mimariler (örn. ResNet ve ConvNeXt) ve dönüştürücü tabanlı modeller (örn. Swin Transformer ve DeiT), transfer öğrenme ve ince ayar stratejileri ile kullanılmıştır. Yığın boyutu, öğrenme oranı, epok sayısı ve optimizasyon fonksiyonu gibi hiperparametreler üzerinde çalışılmıştır. Grad-CAM, Açıklanabilir Yapay Zekâ çerçevesinde kullanılmıştır. Görüntü bulma görevi ön eğitimli derin öğrenme modeli ile gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, benzer mimari özelliklere sahip veriler gruplandırılarak mimari süper sınıflar oluşturulmuş ve 2B ortamdaki dağılımlarını görselleştirmek için t-SNE uygulanmıştır. Denetimli sınıflandırma gerçekleştirilmiş ve model performansı doğrulama ve test doğruluğu, MCC skoru gibi ölçütler kullanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, her bir ince ayarlı model için makro ağırlıklı hassasiyet, geri çağırma ve F1-Skor değerleri elde edilmiştir. Mimari miras veri kümesinin oluşturulması, veri toplama protokolünün formüle edilmesi, semantik süper sınıfların tasarımı ve derin öğrenme tabanlı iş akışlarının geliştirilmesi başlıca çıktılar arasında yer almaktadır.Doctoral Thesis Kapsayıcı Sanal Gerçeklikte Bedensel Mekânsal Algı: Tek Modlu ve Çok Modlu Mimari VR Temsillerinin Etkisinin İncelenmesi(2025) Kurpınar, Gönenç; Doğan, FehmiBu tez, mimari mekân algısının şekillenmesinde tek modlu ve çok modlu arayüzlerin kullanıcıların mekânı anlama biçimleri üzerindeki etkisini araştırarak, kapsayıcı sanal gerçeklik (VR) deneyiminin rolünü incelemektedir. Geleneksel mimari sunum yöntemleri çoğunlukla plan, kesit ve maket gibi diğer-merkezli (allocentric) temsillere dayanırken, VR ortamları kullanıcıya egosantrik, bedensel bir deneyim sunarak mekânsal bilişi geliştirme potansiyeli taşır. Ancak, VR'ın bu ben-merkezli (egocentric) yapısı, özellikle karmaşık ve çok hacimli mekânlarda bütüncül bir mekân anlayışını zorlaştırabilir. Bu sorunsalı ele almak amacıyla çalışma, Klavye-Ekran-Fare (KSM) temelli sistemler ile VR sistemlerini ve tek modlu ile çok modlu arayüzleri karşılaştırmalı olarak değerlendirmiştir. Mimarlık öğrencilerinden oluşan 81 katılımcı, tek hacimli bir oda (Z11) ve çok hacimli Barcelona Pavyonu'nun sanal modellerinde mesafe tahmini, hatırlama ve tanıma görevlerini içeren deneysel bir çalışmaya katılmıştır. Katılımcılar, kullanılan temsil sistemi ve arayüz türünün kombinasyonuna göre dört gruba ayrılmıştır. Sonuçlar, VR'ın özellikle tek hacimli ortamlarda bedensel etkileşim ve artan mekânsal mevcudiyet sayesinde mekânı anlama düzeyini belirgin şekilde artırdığını ortaya koymaktadır. Öte yandan, çok hacimli ortamlarda, egosantrik ve allosantrik görünümler arasında geçiş yapılmasına olanak tanıyan çok modlu arayüzler, daha bütüncül bir mekânsal kavrayış için daha etkili bulunmuştur. Geleneksel KSM sistemleri güvenilirliğini korumakla birlikte, VR'ın bedensel temsilleri çok modlu gezinme imkânlarıyla birleştirildiğinde, mimarlık eğitimi ve mesleki uygulamalar açısından büyük bir potansiyel sunmaktadır. Bu bulgular, tasarım bilişinde temsilin rolüne dair süregelen tartışmalara katkı sunmakta ve tasarım değerlendirme süreçleri ile müşteri iletişimini desteklemek adına, bedensel katılımı geleneksel uzamsal soyutlamalarla birleştiren hibrit sistemlerin önemine işaret etmektedir.Doctoral Thesis Studying design learning through video games: a novel approach to track learning in design(01. Izmir Institute of Technology, 2024) Ölmez, Duhan; Doğan, Fehmi; Yılmaz, AhenkBu tez, tasarım öğrenimine yeni bir yaklaşım sunarak video oyunlarını ve otomasyonu, tasarım bilişi araştırmalarında kullanılması için bir araya getirmektedir. Video oyunlarını deneysel ortamlar olarak kullanarak tasarımdaki bilişsel süreçleri incelemek için yeni bir araştırma yöntemi geliştirilmiş ve bu yöntemin ciddi oyunlarla nasıl etkili bir şekilde uygulanabileceği araştırılmıştır. Bu ortamlar, gerçek dünyadaki tasarım zorluklarını simüle ederek anında geri bildirim sağlamakta, oyuncuları karmaşık karar verme süreçlerine dahil etmekte ve tasarım düşüncesindeki karmaşık bilişsel eylemleri yakalamaktadır. Tasarım öğrencileriyle gerçekleştirilen yapılandırılmış oyun oturumlarında, oyuncuların sanal ortamlarla etkileşime girerek tasarım problemlerini nasıl çözdükleri analiz edilmiştir. Gerçek zamanlı olarak bilişsel süreçleri izlemek için oyun içi eylemler ve karar noktalarının takibini içeren otomatikleştirilmiş yöntemler kullanılmış ve bu yöntemler, sesli düşünme protokolü kayıtlarıyla desteklenmiştir. Bu yaklaşım, dinamik ve etkileşimli ortamlarda tasarım bilişini kapsamlı bir şekilde analiz ederek nicel veriler yoluyla bilişsel kalıpları ortaya koymaktadır. Sonuçlar, video oyunlarının tasarım öğrenimini, geleneksel yöntemlerde sıklıkla bulunmayan sürükleyici ve uygulamalı deneyimler sunarak geliştirdiğini göstermektedir. Tasarım süreçlerini daha hızlı ve daha doğru bir şekilde simüle etme imkanı sunan bu araştırma, eğitimde ciddi oyunlar alanına katkıda bulunarak tasarım bilişinin incelenme biçimini dönüştürme potansiyelini vurgulamaktadır. Ayrıca, video oyunlarının eğitim ve araştırma araçları olarak değerini gösterirken, tasarım müfredatlarına entegrasyonu için ayrıntılı bir çerçeve önermektedir. Bulgular, bilişsel araştırma ve tasarım eğitimi arasındaki köprüyü güçlendirerek, video oyunlarının yenilikçiliği teşvik etme ve tasarım öğrenimini geliştirme potansiyelini ortaya koymaktadır.