Phd Degree / Doktora

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/11147/2869

Browse

Filters

20252

Settings

Department: search.filters.department.Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Mimarlık Ana Bilim DalıSubject: search.filters.subject.Architecture

Search Results

Now showing 1 - 2 of 2
  • Doctoral Thesis
    Somut Mimari Miras Verilerinin Derin Öğrenme Tabanlı Görsel Analizi: Osmanlı Vernaküler Konutlarının Cephe Görselleri Üzerinden Sınıflandırılması
    (2025) Yönder, Veli Mustafa; Doğan, Fehmi; Çavka, Hasan Burak
    Bu çalışma, somut kültürel miras verilerinin görsel analizinde önceden eğitilmiş derin öğrenme modellerinin ve verinin rolünü ve etkinliğini Osmanlı vernaküler konutlarının cephe görselleri aracılığıyla araştırmaktadır. Mimari miras verileri doğası gereği çok katmanlı ve çok boyutludur ve güncel literatür, hesaplamalı yöntemlerle (örn. parametrik modelleme, biçim grameri ve mekân dizimi) ve dijital çerçevelerle (örn. tarihi yapı bilgi modellemesi ve tarihi coğrafi bilgi sistemleri) artan ilişkisini ortaya koymuştur. Bu kapsamda, derin öğrenme temelli yaklaşımlar, karmaşık mimari veri kümelerini analiz etmek için yeni fırsatlar sunmaktadır. Anadolu ve Balkanlar'daki geleneksel evlerin cephe fotoğraflarından derlenen bir veri seti oluşturulmuştur. Model performansının veri kalitesine olan hassasiyeti nedeniyle, çoklu iş akışı diyagramları ve veri toplama protokolü geliştirilmiştir. Veri kümesi eğitim (%70), doğrulama (%20) ve test (%10) alt kümelerine ayrılmış ve sınırlı büyüklüğü nedeniyle çeşitli teknikler (örn. Mixup) kullanılarak artırılmıştır. Konvolüsyonel sinir ağı tabanlı mimariler (örn. ResNet ve ConvNeXt) ve dönüştürücü tabanlı modeller (örn. Swin Transformer ve DeiT), transfer öğrenme ve ince ayar stratejileri ile kullanılmıştır. Yığın boyutu, öğrenme oranı, epok sayısı ve optimizasyon fonksiyonu gibi hiperparametreler üzerinde çalışılmıştır. Grad-CAM, Açıklanabilir Yapay Zekâ çerçevesinde kullanılmıştır. Görüntü bulma görevi ön eğitimli derin öğrenme modeli ile gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, benzer mimari özelliklere sahip veriler gruplandırılarak mimari süper sınıflar oluşturulmuş ve 2B ortamdaki dağılımlarını görselleştirmek için t-SNE uygulanmıştır. Denetimli sınıflandırma gerçekleştirilmiş ve model performansı doğrulama ve test doğruluğu, MCC skoru gibi ölçütler kullanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, her bir ince ayarlı model için makro ağırlıklı hassasiyet, geri çağırma ve F1-Skor değerleri elde edilmiştir. Mimari miras veri kümesinin oluşturulması, veri toplama protokolünün formüle edilmesi, semantik süper sınıfların tasarımı ve derin öğrenme tabanlı iş akışlarının geliştirilmesi başlıca çıktılar arasında yer almaktadır.
  • Doctoral Thesis
    Yeni Çift Düzlem-Simetrili Çift-Küresel 6R Katlanabilir-Plaka Ağlarının Geliştirilmesi
    (2025) Gür, Şebnem; Korkmaz, Koray
    Katlanmış-plak strüktürler, daha az malzeme ihtiyacı ve ek kaplama/giydirme gerektirmemesi nedeniyle daha hafif, daha hızlı ve daha ucuz bir inşa sunar. Katlanabilir-plak sistemleri, katlanmış-plakların bu avantajlarına ek olarak hareket kabiliyeti de sağlayarak tasarıma sürdürülebilirlik ve uyarlanabilirlik kazandırır. Ancak, pek çok parçadan oluşmaları veya hareketlerinin hesaplanmasını ve kontrolünü önemli ölçüde zorlaştıran birden fazla serbestlik-derecesine(SD) sahip olmaları nedeniyle mimaride yaygın değildirler. Bu tezin amacı, tek SDye sahip yeni katlanabilir-plak ağları oluşturmaktır. Bennett tarafından tanımlanan çift küresel 6R ünitesi, tek-SD ve düz-katlanırlık olmak üzere çeşitli özellikleri nedeniyle modül olarak seçilmiştir. Analiz, modülün geometrik ve kinetik özelliklerinin tanımlanmasıyla başlar. Değişkenler ve yapısal parametreler belirlenir. Hem değişkenlere hem de yapısal parametrelere çeşitli değerler verilerek sonuçlar incelenir. Bağlantılar arasındaki açılar ve mesafeler geometrik olarak analiz edilir ve parametrik bir model oluşturulur. Sonraki aşamada, modül simetri işlemleri kullanılarak çoğaltılırken, oluşturulan ağlarda modüllerin elemanları birleştirilerek tek-SD korunur. Tüm olası ağların geometrik ve kinematik özellikleri incelenir ve kısıtlar belirlenir. Malzeme seçimi ve yük taşıma kapasitesinin hesaplanması gibi uygulamaya yönelik koşullar, her uygulama için büyük ölçüde farklılık gösterdiğinden, çalışmanın kapsamına alınmamıştır. Ortaya çıkan ağlar, yatay ve düşey yönlerde hem düz hem de eğrisel açılım, çift eğrilik ve dönüşler dahil olmak üzere geniş bir hareket kapasitesi sunar. Ağlar ayrıca geniş bir form yelpazesi de sunar. Son kısımda, vaka çalışmaları olarak, gelecekteki mimari kullanımlar için bazı ön tasarımlar sunulmaktadır.