Terkedilmiş Kırsal Madencilik Mirası Alanlarının Korunması ve Yeniden İşlevlendirilmesi: Karaburun Kalecik (Manastır) Cıva Madeni Örneği

Abstract

Bu tez, Türkiye'nin Karaburun Yarımadası'nda yer alan, terk edilmiş bir madencilik sahası olan Kalecik Cıva Madeni'nin korunması ve uyarlanabilir yeniden kullanım potansiyelini incelemektedir. Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet dönemlerinde önemli bir cıva üretim merkezi olan maden, 1970'lerden beri atıl durumdadır ve kültürel miras varlığı olarak tanınmamaktadır. Bu çalışma, alana atfedilen tarihsel, mimari ve sosyo-ekonomik değerleri ortaya çıkarmayı, mevcut fiziksel durumunu belirlemeyi ve korunması için karşılaşılan zorluklar ile fırsatları değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Arazi dokümantasyonu, arşiv araştırmaları ve endüstri ile madencilik mirası üzerine kuramsal literatürden yararlanan araştırma, Kalecik Cıva Madeni'nin kırsal canlanmaya ve sürdürülebilir kalkınmaya önemli ölçüde katkı potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Ancak, alanın coğrafi erişilemezliği, bozulma durumu ve Türkiye'deki maden sahalarının korunmasına yönelik çabaların yetersizliği, ciddi zorluklar teşkil etmektedir. Tez, alanın korunmasına yönelik stratejiler olarak, jeo-turizm rotasına entegrasyon gibi uygun uyarlanabilir yeniden kullanım işlevlerinin atanmasını önererek, hem mirasın korunmasını hem de yerel topluluk için sosyo-ekonomik faydaların sağlanmasını hedeflemektedir. Çalışma, kırsal madencilik mirasının yeterince değer görmemesi sorununu daha geniş bir çerçevede ele almakta ve ihmal edilmiş endüstriyel peyzajları da kapsayan daha kapsayıcı bir koruma çerçevesi savunmaktadır. Kalecik Cıva Madeni'ni gündeme getirerek, bu araştırma kırsal ve endüstriyel mirasın korunmasının önemi üzerine gelişen söyleme katkı sunmakta; değer temelli yaklaşımlar ve uyarlanabilir yeniden kullanımın, kültürel hafızanın ve bölgesel kalkınmanın sürdürülebilirliğindeki rolünü vurgulamaktadır.

This thesis investigates the conservation and adaptive reuse potential of the Kalecik Mercury Mine, a derelict mining site located in the Karaburun Peninsula of Türkiye. Once a significant centre of mercury production during the Late Ottoman and Early Republican periods, the mine has been abandoned since the 1970s and remains unrecognized as a cultural heritage asset. This study aims to uncover the historical, architectural, and socio-economic values attributed to the site, identify its current physical condition, and assess the challenges and opportunities for its conservation. Drawing upon field documentation, archival research, and theoretical literature on industrial and mining heritage, the research reveals that the Kalecik Mercury Mine holds considerable potential for contributing to rural revitalization and sustainable development. However, geographical inaccessibility of the site, state of deteriorations and lack of conservation efforts in mining sites in Türkiye pose significant challenges. The thesis proposes strategies for conserving the site by assigning appropriate adaptive reuse functions, such as integration into a geo-tourism route, to ensure both heritage protection and socio-economic benefits for the local community. The study highlights the broader issue of undervaluation of rural mining heritage and argues for a more inclusive conservation framework that incorporates neglected industrial landscapes. By shedding light on the Kalecik Mercury Mine, this research contributes to the growing discourse on the importance of conserving rural and industrial heritage, emphasizing the role of value-based approaches and adaptive reuse in sustaining cultural memory and regional development.