Suçun ve Suç Korkusunun Mekânsal Yansımaları: İzmir ve Kemeraltı Çarşısı Üzerine Çok Boyutlu Bir Analiz

Abstract

Bu tez, mekânın toplumsal üretimi ekseninde eleştirel bir kuramsal çerçeve geliştirmekte ve suç ile suç korkusunun kentsel çevrede nasıl ortaya çıktığını incelemektedir. Mekân yalnızca fiziksel bir zemin değil, aynı zamanda söylemsel pratikler, yönetim stratejileri ve toplumsal ilişkilerle iç içe geçmiş bir yapı olarak anlaşılmaktadır. Araştırma iki aşamalı ve karma yöntemli bir tasarıma dayanmaktadır. İlk aşamada, 2010–2020 dönemine ait İzmir suç verileri mekânsal kümelenme analiziyle incelenmiş ve rastlantısal olmayan yoğunlaşma bölgeleri belirlenmiştir. Yoğunluğu ile öne çıkan Konak ilçesi, ikinci aşamanın odağı olarak seçilmiştir. İkinci aşamada, Kemeraltı bölgesinde yürütülen saha çalışmasıyla suç korkusunun üç eksen üzerinden nasıl üretildiği araştırılmıştır: mekânsal müdahaleler, kullanıcı algıları ve gündelik pratikler. Mekânsal müdahaleler kapsamında alanda süregelen projeler, güvenlik altyapıları ve kamusal mekân üzerindeki dönüştürücü etkileri açısından değerlendirilmiştir. Aynı zamanda kullanıcı algıları ve mekânsal davranışlar anketler ve görüşmeler aracılığıyla incelenmiştir. Bulgular, Kemeraltı'nın riskli algılandığını, mekânsal önlemlerin ise kullanıcı davranışları üzerinde sınırlı bir etki yarattığını göstermektedir. Gece kullanımı ve kadın kullanıcıların deneyimleri, güvenliğin yalnızca mekânsal önlemlerle sağlanamayacağını; bunun sosyal ilişkiler ağı, kamusal mekâna olan inanç, kurumlara ve adalet sistemine duyulan güven ile mekânsal aidiyet duygusuna bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Suç korkusu ise kişisel deneyimlerin yanı sıra toplumsal hafıza, sosyal temsiller ve anlatılardan beslenmektedir. Bu bulgular, mekânın toplumsal üretiminin çok katmanlı yapısını görünür kılmakta ve mimarlık disiplini içindeki kuramsal ve pratik tartışmalar açısından merkezi bir önem taşımaktadır.

This thesis develops a critical framework centered on the social production of space to examine how crime and fear of crime manifest in urban environments. Space is understood not only as a physical setting but also as a structure intertwined with discursive practices, governance strategies, and social relations. The research employs a two-phase, mixed-methods design. In the first phase, official crime data from Izmir (2010–2020) were analyzed through spatial clustering to identify non-random concentrations. The Konak district stood out in density and was selected as the focus of the second phase. In the second phase, an in-depth field study was conducted in the Kemeraltı area to investigate how fear of crime is produced through three axes: spatial interventions, user perceptions, and everyday practices. Spatial interventions involved ongoing projects evaluated for their security infrastructure and transformative effects on public spaces. At the same time, user perceptions and spatial behaviors were examined through surveys and interviews. Findings indicate that Kemeraltı is perceived as risky, while spatial measures have a limited impact on user behavior. Nighttime use and the experiences of female users demonstrate that safety cannot be ensured by spatial measures alone, but depends on social networks, belief in public space, trust in institutions and the justice system, and a sense of spatial belonging. Fear of crime arises from personal experiences and collective memories, social representations, and narratives. These insights reveal space as a multilayered construct of social production and point to its central relevance within architectural theory and practice.