İzmir Tarihi Liman Kentinde Sürdürülebilir Bir Kentsel Yenilenme Aracı: Kültür Odaklı Kentsel Hareketlilik

Abstract

Kültür ve mekânsal biçimleniş arasındaki diyalektik ilişki, insan hareketini yönlendirerek tarihi kentlerin yenilenmesinde kilit rol oynayan sürdürülebilir, döngüsel, yenilikçi ve etkinleştirici bir araçtır. Bu tez, mevcut mekânsal biçimlenişin ve kültürel önem değerinin insan hareketleri üzerindeki etkisini ve hareket ekonomisi ve yeniden işlevlendirme yoluyla kentlerin kendi kendini yenilemesine yönelik bir araç olarak kültür odaklı kentsel hareketliliğin potansiyelini araştırmaktadır. Konak ilçesindeki Alsancak, Umurbey, Ege, Kültür, Mimar Sinan, Kahramanlar, Akdeniz ve İsmet Kaptan mahalleleri, benzersiz kültürel ve tarihi geçmişleri, coğrafi konumları, arazi kullanım şekilleri ve ulaşım ağları nedeniyle zengin araştırma bir alanı sunmaktadır. Tezde mekân dizimi, saha anketi, temel bileşenler analizi, kültürel önem değeri analizi ve korelasyon yöntemleri gibi bir dizi nicel yöntem kullanılmıştır. Bulgular, çalışma alanının düşük düzeyde anlaşılabilirlik ve sinerji değerlerine sahip olduğunu göstermekte ve kentsel yenilenme ihtiyacına işaret etmektedir. Buna karşılık, erişilebilir ve entegre sokaklar ile kültürel miras varlıklarının mekansal organizasyonu arasında güçlü bir örtüşme tespit edilmiş ve hareket ekonomisinin potansiyeline dikkat çekilmiştir. Çalışma, morfolojik göstergeler olan anlaşılabilirlik ve sinerji ile kullanıcıların algılarını yansıtan kültürel önem değeri arasında istatistiksel açıdan pozitif doğrusal ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak tez, mekânın sosyal mantığı ile insanların kültürel miras algıları arasındaki ilişkiyi vurgulayarak kentsel yenilenmeye kapsamlı bir yaklaşım sunmakta ve erişilebilirlik, mekânsal entegrasyon, hareket ekonomisi, uyarlanabilir yeniden kullanım ve mirasın yeniden değerlenmesi aracılığıyla sosyal örüntüler ve mekânsal pratikler geliştirerek kentsel morfoloji ve şehir planlama literatürüne katkıda bulunmaktadır.

The dialectical relationship between culture and spatial configuration is a sustainable, circular, innovative and enabling tool that plays a key role in the regeneration of historic cities by directing human movement. This thesis explores the influence of existing spatial configuration and cultural significance on human movement, and the potential of culture-led urban mobility as a tool for self-regenerating cities through movement economy and re-functionalisation. The neighbourhoods of Alsancak, Umurbey, Ege, Kültür, Mimar Sinan, Kahramanlar, Akdeniz and İsmet Kaptan within the Konak district offer a valuable research area due to their unique cultural and historical backgrounds, geographical locations, land use patterns and transport networks. The thesis employs a range of quantitative methods including space syntax, field survey, principal component analysis, cultural significance value analysis and correlation methods. The findings demonstrate that the study area has low levels of intelligibility and synergy, indicating a necessity for urban regeneration. Conversely, a robust overlapping is detected between accessible and integrated streets and cultural heritage assets, and it highlights the potential of the movement economy. The study also demonstrates positive relationships between intelligibility and synergy, which are morphological indicators, and the cultural significance value, which reflects users' perceptions. In conclusion, the thesis provides a comprehensive approach to urban regeneration by emphasising the relationship between the social logic of space and human perceptions of cultural heritage and contributes to the literature on urban morphology and urban planning by developing social patterns and spatial practices through accessibility, spatial integration, movement economy, adaptive reuse and heritage revalorisation.